uhovodik
Ugljovodik je organicka spojina sastavljena isključivo od ugljenika i vodika.
Razdjeljenje
Tradiciono se ugljovodici dijele u grupe prema vrsti veza između atoma ili prema tome da li njihov osnovni ugljikov lanac je otvoren (acyklicki) ili zatvoren (ciklicki).
Prema vrsti veza
- alifatski (ne sadrže benzénsko jezgro)
- nasićeni: alkani, cikloalkani,
- nenasýteni s dvostrukim vezama: alkeni, cikloalkeni, dieni i poliieni,
- nenasýteni s trostrukim vezama: alkini, cikloalkini,
- aromatski (areni) (sadrže barem jedno benzénsko jezgro).
Ciklički alifatski ugljovodici se zovu alicyklički (cikloalifatski).
Najjednostavniji ugljovodik je metan, ugljovodik s jednim atomom ugljenika i četiri atoma vodika: CH4. Etan je ugljovodik (preciznije, alkan) sastavljen od dva atoma ugljenika povezana jednostrukom vezom, svaki s tri atoma vodika: C2H6. Propan ima tri ugljenična atoma (C3H8) i butan četiri (C4H10). Dalje slijedi pentan (5), heksan (6), heptan (7), oktan (8), nonan (9), dekan (10), undekan (11) i dodekan (12). Ovaj homoloki niz dalje se produžuje i razlikuje se za homoloki prirastak CH2, općeniti oblik alkana je dakle CnH2n+2.
Ugljovodici i derivati
Postoje tri vrste imenovanja ugljovodika: trivijalna, što je najstarija i povezana je s mjestom pojavljivanja ili svojstvima, funkcionalne skupinske (radikalno-funkcionalne), koje se sastoje od ugljikovog ostatka i imena funkcionalne skupine, i sistematska, definirana organizacijom IUPAC.
Kemijsko ime ugljovodika može se sastojiti od prefiksa, korijena koji označuje broj ugljenika i sufiksa. Prefiksi mogu biti brojčani (di, tri, tetra, …) ili imenovani (ciklo- za zatvoreni lanac, izo- i neo- za grančasti lanac, alkil- za povezane ugljikove ostatke). Viša skupina prefiksa sadrži derivate ugljikovodika za označavanje funkcionalnih skupina. Korijen koji označuje broj ugljenika je ili trivijalan (meth-, eth-) ili izlazi iz brojke. Sufiks izražava hemijsku vezu (-an, -en, -dién, -in) ili ugljikov ostatak (-yl). Kod derivata ugljikovodika pojavljuju se dodatni sufiksi za funkcionalne skupine.
Pri stvaranju imena ugljikovodika prvo je potrebno pronaći najduži ugljikov lanac s što većim brojem višestrukih veza. Zatim se atom ugljenika označuje brojem tako da se dobiju što manji brojevi.
Dvostruka veza ima prednost ispred trostruke veze i ispred ugljikovog ostatka. Prefiksi ugljikovih ostataka s brojem njihove pozicije upravljaju se prema njihovom imenu u abecednom redoslijedu. Slično se poredaju i sufiksi koji označavaju vrstu veze. Za grančaste ugljikovodike koji sadrže na kraju lanca grupu (CH3)2CH- moguće je upotrebiti prefiks izo-, za grupu (CH3)3C- prefiks neo-.
